Banka Mevduatı
Banka tasarruf mevduatı fınansal piyasada en çok kullanılan yatırım
aracıdır. Dönem sonu faiz getirisi önceden belirlenmiş olduğundan
getiri riski yok denecek kadar azdır. Ancak mevduatın içerdiği farklı
tür riskler vardır.
Banka mevduatı iki tür risk taşımaktadır:
1- Kalite riski: Paramn yatırıldığı bankanın bir işletme olarak taşıdığı riskle doğru orantılıdır. Mevduata yüksek faiz vermek genelde bir bankanın daha riskli çalışmasına neden olur. Banka mevduatının güvence sınırı tümüyle devlet güvencesi altındadır. Bankaya para yatırırken, getiri oranıyla birlikte riskm de yükseldiği hesaba katılmalıdır.
2- Enflasyon riski: Dönem sonunda getiriye rağmen, arıaparamn enflasyon karşısında reel olarak azalması ihtimalinden doğan risktir. Yüksek enflasyonlu ve istikrarsız ekonomilerde bu risk daha da yüksektir. Enflasyon sonucu olarak ortaya çıkan bir başka risk de ‘faiz haddi riskidir ve vade süresindeyken faiz oranlarının yükselme olasılığından doğar.
Vadeli mevduatların kullanımında bu risklere karşı bir ölçüde korunmanın yolu, kısa vadeli mevduat türlerini tercih etmekten geçmektedir. Özellikle enflasvonda yükseliş beklentisi olan dönemlerde daha kısa vadeleri kullanmak gerekir. Ancak faizlerin yüksek olduğu bir dönemde enflasyonun düşeceği düşünülüyorsa, o zaman uzun vadeleri kullanmak daha yüksek getiri sağlayacaktır.
rficari bankalarda yatan mevduatın çeşitli tipleri vardır. Vadesiz mevduat, küçük cari hesaplar ile günlük hareketlerin fazla olduğu ancak müesseselerin üzerine kayıtlı olmayan ticari mevduattan oluşur. Ticari mevduat işletmelerin adına kayıtlı hesaplarııı toplamıdır.
Bankaların ilan ettikleri faiz oranları yıllık üzerinden ve brüttür. Bir yıldan daha kısa vadeler sözkonusu olduğunda ilan edilen faiz oranı, ilgili dönem yılın kaçta biriyse, ona bölünür. Brüt faiz üzerinden önce gelir vergisi stopajı, sonra da bu stopaj miktarı üzerinden Savunma Sanayi Destekleme Fonu kesintisi yapılır.
Bankaların vadeli mevduatlara verdikleri faiz oranları vadeler kısaldıkça düşmektedir. Orneğin bu yıl vadeli mevduatın faiz oranı yüzde 90 ise, altı ay için yüzde 85, üç ay için yüzde 82, aylık yüzde 70, haftalık yüzde 10 gibi olabilir. Kısalan vadeleri uzatabilmek amacıyla başlatılan yeni bir uygulama, yıllık mevduat için kullanılan ‘TEFE+” uygulamasıdır. Bu uygulama ile Devlet İstatistik Enstitüsü (DIE) tarafından açıklanan Toptan Eşya Fiyatları Endeksinin (TEFE) üzerine sabit bir rakamın faiz olarak verilmesi banka tarafından garanti edilmektedir.
Banka mevduatı iki tür risk taşımaktadır:
1- Kalite riski: Paramn yatırıldığı bankanın bir işletme olarak taşıdığı riskle doğru orantılıdır. Mevduata yüksek faiz vermek genelde bir bankanın daha riskli çalışmasına neden olur. Banka mevduatının güvence sınırı tümüyle devlet güvencesi altındadır. Bankaya para yatırırken, getiri oranıyla birlikte riskm de yükseldiği hesaba katılmalıdır.
2- Enflasyon riski: Dönem sonunda getiriye rağmen, arıaparamn enflasyon karşısında reel olarak azalması ihtimalinden doğan risktir. Yüksek enflasyonlu ve istikrarsız ekonomilerde bu risk daha da yüksektir. Enflasyon sonucu olarak ortaya çıkan bir başka risk de ‘faiz haddi riskidir ve vade süresindeyken faiz oranlarının yükselme olasılığından doğar.
Vadeli mevduatların kullanımında bu risklere karşı bir ölçüde korunmanın yolu, kısa vadeli mevduat türlerini tercih etmekten geçmektedir. Özellikle enflasvonda yükseliş beklentisi olan dönemlerde daha kısa vadeleri kullanmak gerekir. Ancak faizlerin yüksek olduğu bir dönemde enflasyonun düşeceği düşünülüyorsa, o zaman uzun vadeleri kullanmak daha yüksek getiri sağlayacaktır.
rficari bankalarda yatan mevduatın çeşitli tipleri vardır. Vadesiz mevduat, küçük cari hesaplar ile günlük hareketlerin fazla olduğu ancak müesseselerin üzerine kayıtlı olmayan ticari mevduattan oluşur. Ticari mevduat işletmelerin adına kayıtlı hesaplarııı toplamıdır.
Bankaların ilan ettikleri faiz oranları yıllık üzerinden ve brüttür. Bir yıldan daha kısa vadeler sözkonusu olduğunda ilan edilen faiz oranı, ilgili dönem yılın kaçta biriyse, ona bölünür. Brüt faiz üzerinden önce gelir vergisi stopajı, sonra da bu stopaj miktarı üzerinden Savunma Sanayi Destekleme Fonu kesintisi yapılır.
Bankaların vadeli mevduatlara verdikleri faiz oranları vadeler kısaldıkça düşmektedir. Orneğin bu yıl vadeli mevduatın faiz oranı yüzde 90 ise, altı ay için yüzde 85, üç ay için yüzde 82, aylık yüzde 70, haftalık yüzde 10 gibi olabilir. Kısalan vadeleri uzatabilmek amacıyla başlatılan yeni bir uygulama, yıllık mevduat için kullanılan ‘TEFE+” uygulamasıdır. Bu uygulama ile Devlet İstatistik Enstitüsü (DIE) tarafından açıklanan Toptan Eşya Fiyatları Endeksinin (TEFE) üzerine sabit bir rakamın faiz olarak verilmesi banka tarafından garanti edilmektedir.
